Diebstahl
- Diefstal -
Een Pflichtverteidiger is geen gekozen raadsman (Wahlverteidiger), maar een Strafverteidiger, die door de rechter in een geval van "notwendige Verteidigung" in de zin van § 140 StPO aan de verdachte wordt toegewezen. De verdachte kan daarbij zijn voorkeur voor een bepaalde Verteidiger kenbaar maken.
De Pflichtverteidiger kan rechtstreeks bij de Duitse Staat declareren. Mocht de verdachte onverhoopt veroordeeld worden, dan zal deze de voorgeschoten kosten alsnog op de veroordeelde verdachte verhalen; behoudens wanneer het jeugdstrafrecht is toegepast. De Pflichtverteidiger mag trouwens ook bijkomende financiële afspraken met de verdachte maken.

Diebstahl (§§ 242 ff. StGB)

§ 242 StGB
(1) Wer eine fremde bewegliche Sache einem anderen in der Absicht wegnimmt, die Sache sich oder einem Dritten rechtswidrig zuzueignen, wird mit Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit Geldstrafe bestraft. (2) Der Versuch ist strafbar.
Diebstahl (diefstal) is een van de meest voorkomende delicten en behoort tot de kern van de vermogensdelicten in het Duitse strafrecht. Het is een zogenaamd Offizialdelikt, zodat in beginsel geen Strafantrag (behoudens in gevallen van bijvoorbeeld diefstal in de familiesfeer (Haus- und Familiendiebstählen (§ 247 StGB)) noodzakelijk is, tenzij er alsnog een "besonderes öffentliches Interesse" aan vervolging bestaat. De poging is overigens uitdrukkelijk strafbaar gesteld.

Het gaat bij de Diebstahl om de wederrechtelijke wegneming van een "fremde bewegliche Sache" (i.e. roerende zaak, die niet aan de dader toebehoort) met het oogmerk van Zueignung (toe-eigening). Daarmee beschermt § 242 StGB in de eerste plaats het eigendomsrecht, maar indirect ook de feitelijke heerschappij (Gewahrsam) over een zaak.
De strafdreiging (gevangenisstraf tot 5 jaar of geldstraf) kan in verzwarende gevallen (bijvoorbeeld de "besonders schwerer Fall" ex § 243 StGB of "schwerer Bandendiebstahl" ex § 244a StGB) aanzienlijk oplopen.


Tatbestand
a) Objektiver Tatbestand

  • Tatobjekt: Fremde bewegliche Sache
    • Fremd = wanneer de zaak in eigendom aan een ander toebehoort.
    • Beweglich = fysiek verplaatsbaar.
    • Sache = stoffelijk object.
  • Tathandlung: Wegnahme
    • De breuk van de bestaande Gewahrsam (feitelijke heerschappij van de rechthebbende) en het vestigen van nieuwe Gewahrsam door de dader (bijvoorbeeld het stelen van goederen uit een winkel of een portemonnee uit iemands jaszak).

b) Subjektiver Tatbestand
  • Zueignungsabsicht: de bedoeling om zich de zaak toe te eigenen (tenminste tijdelijk gebruik alsof men eigenaar is) en de eigenaar duurzaam uit zijn eigendom te verdringen.
  • Rechtswidrigkeit der Zueignung: er mag geen grond bestaan die de toe-eigening rechtvaardigt (bijvoorbeeld geen retentierecht).
  • Vorsatz: ten minste voorwaardelijk opzet ten aanzien van alle objectieve bestanddelen.


Strafdreiging
  • Basisstraf: gevangenisstraf tot 5 jaar of geldstraf.
  • Poging (Versuch) is volgens § 242 Abs. 2 StGB eveneens strafbaar.


Varianten en Qualifikationen
a) Besonders schwerer Fall (§ 243 StGB) =>
De wet kent een Regelbeispielkatalog (lijst met typische gevallen die "besonders schwer" zijn), zoals:
  • inbraak (Einbruchdiebstahl), bijvoorbeeld binnendringen in een woning, kantoor of magazijn.
  • diefstal van "besonders gesicherte Sachen" (bijvoorbeeld kluis).
  • groot financieel nadeel.
  • Diefstal onder misbruik van dienst- of Amtsstellung.
Strafdreiging: gevangenisstraf van 3 maanden tot 10 jaar.

b) Qualifizierter Diebstahl (§ 244 StGB) =>
  • Diebstahl mit Waffen: bij het plegen van de diefstal heeft de dader een wapen of gevaarlijk middel bij zich.
  • Bandendiebstahl: diefstal gepleegd door een georganiseerde groep (Bande).
  • Wohnungseinbruchdiebstahl: binnendringen in een bewoonde woning.
Strafdreiging: gevangenisstraf van 6 maanden tot 10 jaar.

c) Schwerer Bandendiebstahl (§ 244a StGB) => wanneer een Bande herhaaldelijk woninginbraken of diefstallen met geweld pleegt.
Strafdreiging: gevangenisstraf van 1 tot 10 jaar.

d) Unterschlagung (§ 246 StGB) - als verwant delict => wanneer iemand een zaak, die reeds rechtmatig in zijn bezit is, wederrechtelijk als eigen zaak beschouwt. Bijvoorbeeld: iemand die een geleend voorwerp niet teruggeeft.

e) Räuberischer Diebstahl (§ 252 StGB) => wanneer iemand betrapt wordt bij een diefstal en vervolgens geweld gebruikt of hiermee dreigt om de buit te behouden.


Vergelijking met het Nederlandse recht
In Nederland is de diefstal strafbaar gesteld in artikel 310 Sr:

Overeenkomsten:
  • Zowel in Nederland als in Duitsland gaat het om wederrechtelijke wegneming met oogmerk van toe-eigening.
  • Ook in Nederland zijn er gekwalificeerde vormen, bijvoorbeeld diefstal met geweld (diefstal met geweld of bedreiging) en diefstal in vereniging.

Verschillen:
  • Het Duitse systeem werkt sterk met kwalificaties en Regelbeispiele (§§ 243–244a StGB), die de strafmaat aanzienlijk verhogen.
  • In Nederland zijn de gekwalificeerde gevallen opgenomen in afzonderlijke strafbepalingen (bijvoorbeeld artt. 311, 312 Sr).
  • De strafmaxima in Duitsland zijn bij de verzwarende vormen hoger dan in Nederland.

 
§ 243 StGB
(1) In besonders schweren Fällen wird der Diebstahl mit Freiheitsstrafe von drei Monaten bis zu zehn Jahren bestraft. Ein besonders schwerer Fall liegt in der Regel vor, wenn der Täter 1. zur Ausführung der Tat in ein Gebäude, einen Dienst- oder Geschäftsraum oder in einen anderen umschlossenen Raum einbricht, einsteigt, mit einem falschen Schlüssel oder einem anderen nicht zur ordnungsmäßigen Öffnung bestimmten Werkzeug eindringt oder sich in dem Raum verborgen hält, 2. eine Sache stiehlt, die durch ein verschlossenes Behältnis oder eine andere Schutzvorrichtung gegen Wegnahme besonders gesichert ist, 3. gewerbsmäßig stiehlt, 4. aus einer Kirche oder einem anderen der Religionsausübung dienenden Gebäude oder Raum eine Sache stiehlt, die dem Gottesdienst gewidmet ist oder der religiösen Verehrung dient, 5. eine Sache von Bedeutung für Wissenschaft, Kunst oder Geschichte oder für die technische Entwicklung stiehlt, die sich in einer allgemein zugänglichen Sammlung befindet oder öffentlich ausgestellt ist, 6. stiehlt, indem er die Hilflosigkeit einer anderen Person, einen Unglücksfall oder eine gemeine Gefahr ausnutzt oder 7. eine Handfeuerwaffe, zu deren Erwerb es nach dem Waffengesetz der Erlaubnis bedarf, ein Maschinengewehr, eine Maschinenpistole, ein voll- oder halbautomatisches Gewehr oder eine Sprengstoff enthaltende Kriegswaffe im Sinne des Kriegswaffenkontrollgesetzes oder Sprengstoff stiehlt. (2) In den Fällen des Absatzes 1 Satz 2 Nr. 1 bis 6 ist ein besonders schwerer Fall ausgeschlossen, wenn sich die Tat auf eine geringwertige Sache bezieht.
§ 243 StGB is een Offizialdelikt (ambtshalve vervolging is mogelijk; ook zonder Strafantrag) bevat een Qualifikationsnorm, die de strafmaat voor een diefstal aanzienlijk verhoogt, wanneer er sprake is van een “besonders schwerer Fall”. De bepaling is zo opgebouwd, dat een niet-limitatieve Regelbeispielkatalog (typische gevallen) in de wet is opgenomen. In die gevallen wordt - behoudens tegenbewijs - aangenomen, dat het bij de betreffende diefstal een bijzonder ernstig geval betreft. Vooral de Wohnungseinbruchdiebstähle vallen daarom vaak onder § 243 StGB.
 
 
Tatbestand
a) Objektiver Tatbestand
Naast de elementen van § 242 StGB (fremde bewegliche Sache, Wegnahme, Zueignungsabsicht) moet één van de besonders schweren Umstände vervuld zijn, zoals:
  • Einbruch in een gebouw of andere omsloten ruimte (Einbruchdiebstahl).
  • Einsteigen (inbraak bijvoorbeeld via raam of dak).
  • Gebruik van een falscher Schlüssel (valse sleutel) of manipulatie met werktuigen.
  • Sachen in besonders gesicherten Behältnissen, zoals kluizen.
  • Diefstal van gemeenschapsbezit, dat voor algemeen nut bestemd is.
  • Diefstal van Kulturgüter, waardevolle kunstobjecten, of zaken van erheblicher wissenschaftlicher, künstlerischer oder geschichtlicher Bedeutung.

b) Subjektiver Tatbestand
Naast het opzet ten aanzien van de diefstal moet de dader ook bewust zijn van het bijzonder verzwarende element (bijvoorbeeld dat hij inbreekt of een kluis opent).

 
Strafmaat
  • Minimum: 3 maanden gevangenisstraf.
  • Maximum: 10 jaar gevangenisstraf.

In de praktijk is dit een aanzienlijke strafverhoging ten opzichte van de eenvoudige diefstal (§ 242 StGB).
 
 
Vergelijking met het Nederlandse recht
  • In Nederland vinden we vergelijkbare verzwarende omstandigheden terug in art. 311 Sr (diefstal in vereniging, door middel van braak, inklimming, valse sleutel, enz.).
  • Strafmaximum: zes jaar gevangenisstraf (dus lager dan in Duitsland, waar tien jaar mogelijk is).
  • Het systeem verschilt: Duitsland werkt met de “Regelbeispiele”-techniek, terwijl Nederland afzonderlijke strafverzwarende bepalingen kent in één artikel.
De kosten van de strafzaak
Houdt U er rekening mee dat een verdachte in Duitsland in beginsel de kosten van zijn verdediging zelf dient te dragen. En U dient erop bedacht te zijn, dat U geen beroep kunt doen op het Nederlandse systeem van gefinancierde rechtsbijstand (‘toevoeging’). Meer informatie vindt U hier.
Heeft U nog vragen? Laat het ons weten via het contact-formulier.
Schweigen ist Gold!
Bent U in Duitsland aangehouden, dan heeft U minimaal de navolgende rechten:

  • U heeft een recht om te zwijgen. Maak hier dus goed gebruik van, en zeg niets met betrekking tot de zaak zelf, ook niet als U voorgehouden wordt dat het maar om een kleinigheidje gaat. Alles kan immers tegen U gebruikt worden; ook informele uitlatingen;
  • maak wel Uw (juiste) identiteit bekend als hierom gevraagd wordt;
  • maak gebruik van Uw recht op juridische bijstand; ook in Duitsland kennen ze een soort piketdienst;
  • U heeft altijd het recht op vrije advocaatkeuze. Uw advocaat (= Verteidiger) moet U in principe zelf betalen, tenzij door de rechter een Pflichtverteidiger wordt aangewezen. Maar maak ook dan Uw voorkeur gelijk kenbaar, want het wisselen van Pflichtverteidiger kan moeilijk zijn, en iedere Verteidiger kan als Pflichtverteidiger worden aangewezen.

Meer informatie over het Duitse strafrecht vindt U in de brochure ‘Gearresteerd in Duitsland’ van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.