Straftatbestände
Widerstand gegen die Staatsgewalt
- Wederspannigheid -
Een Pflichtverteidiger is geen gekozen raadsman (Wahlverteidiger), maar een Strafverteidiger, die door de rechter in een geval van "notwendige Verteidigung" in de zin van § 140 StPO aan de verdachte wordt toegewezen. De verdachte kan daarbij zijn voorkeur voor een bepaalde Verteidiger kenbaar maken.
De Pflichtverteidiger kan rechtstreeks bij de Duitse Staat declareren. Mocht de verdachte onverhoopt veroordeeld worden, dan zal deze de voorgeschoten kosten alsnog op de veroordeelde verdachte verhalen; behoudens wanneer het jeugdstrafrecht is toegepast. De Pflichtverteidiger mag trouwens ook bijkomende financiële afspraken met de verdachte maken.
De Pflichtverteidiger kan rechtstreeks bij de Duitse Staat declareren. Mocht de verdachte onverhoopt veroordeeld worden, dan zal deze de voorgeschoten kosten alsnog op de veroordeelde verdachte verhalen; behoudens wanneer het jeugdstrafrecht is toegepast. De Pflichtverteidiger mag trouwens ook bijkomende financiële afspraken met de verdachte maken.
Widerstand gegen die Staatsgewalt (§ 113 StGB)
§ 113 StGB
(1) Wer einem Amtsträger oder Soldaten der Bundeswehr, der zur Vollstreckung von Gesetzen, Rechtsverordnungen, Urteilen, Gerichtsbeschlüssen oder Verfügungen berufen ist, bei der Vornahme einer solchen Diensthandlung mit Gewalt oder durch Drohung mit Gewalt Widerstand leistet, wird mit Freiheitsstrafe bis zu drei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.
(2) In besonders schweren Fällen ist die Strafe Freiheitsstrafe von sechs Monaten bis zu fünf Jahren. Ein besonders schwerer Fall liegt in der Regel vor, wenn
1.
der Täter oder ein anderer Beteiligter eine Waffe oder ein anderes gefährliches Werkzeug bei sich führt,
2.
der Täter durch eine Gewalttätigkeit den Angegriffenen in die Gefahr des Todes oder einer schweren Gesundheitsschädigung bringt oder
3.
die Tat mit einem anderen Beteiligten gemeinschaftlich begangen wird.
(3) Die Tat ist nicht nach dieser Vorschrift strafbar, wenn die Diensthandlung nicht rechtmäßig ist. Dies gilt auch dann, wenn der Täter irrig annimmt, die Diensthandlung sei rechtmäßig.
(4) Nimmt der Täter bei Begehung der Tat irrig an, die Diensthandlung sei nicht rechtmäßig, und konnte er den Irrtum vermeiden, so kann das Gericht die Strafe nach seinem Ermessen mildern (§ 49 Abs. 2) oder bei geringer Schuld von einer Bestrafung nach dieser Vorschrift absehen. Konnte der Täter den Irrtum nicht vermeiden und war ihm nach den ihm bekannten Umständen auch nicht zuzumuten, sich mit Rechtsbehelfen gegen die vermeintlich rechtswidrige Diensthandlung zu wehren, so ist die Tat nicht nach dieser Vorschrift strafbar; war ihm dies zuzumuten, so kann das Gericht die Strafe nach seinem Ermessen mildern (§ 49 Abs. 2) oder von einer Bestrafung nach dieser Vorschrift absehen.
Wat wordt in Duitsland verstaan onder „Widerstand gegen die Staatsgewalt“?
In Duitsland wordt een actief of passief verzet tegen politieagenten of andere overheidsfunctionarissen in de rechtshandhaving strafrechtelijk zwaar aangerekend. Het delict is wettelijk vastgelegd in § 113 Strafgesetzbuch (StGB) onder de titel:
„Widerstand gegen Vollstreckungsbeamte“ (i.e. verzet tegen ambtenaren belast met rechtshandhaving of executie van overheidsbevoegdheden)
Dit artikel moet worden gelezen in samenhang met § 114 StGB („Tätlicher Angriff auf Vollstreckungsbeamte“) en § 115 StGB (uitbreiding naar andere functionarissen zoals brandweer, reddingsdiensten en ambulancemedewerkers).
Het Duitse strafrecht kent dus een strikt beschermingsregime voor ambtenaren die optreden „in Vollstreckung“, dus in het kader van hun bevoegdheden tot handhaving of tenuitvoerlegging van overheidsbesluiten of strafvorderlijke maatregelen.
In Duitsland wordt een actief of passief verzet tegen politieagenten of andere overheidsfunctionarissen in de rechtshandhaving strafrechtelijk zwaar aangerekend. Het delict is wettelijk vastgelegd in § 113 Strafgesetzbuch (StGB) onder de titel:
„Widerstand gegen Vollstreckungsbeamte“ (i.e. verzet tegen ambtenaren belast met rechtshandhaving of executie van overheidsbevoegdheden)
Dit artikel moet worden gelezen in samenhang met § 114 StGB („Tätlicher Angriff auf Vollstreckungsbeamte“) en § 115 StGB (uitbreiding naar andere functionarissen zoals brandweer, reddingsdiensten en ambulancemedewerkers).
Het Duitse strafrecht kent dus een strikt beschermingsregime voor ambtenaren die optreden „in Vollstreckung“, dus in het kader van hun bevoegdheden tot handhaving of tenuitvoerlegging van overheidsbesluiten of strafvorderlijke maatregelen.
De delictsomschrijving van § 113 Abs. 1 StGB
Belangrijkste elementen van het delict:
Belangrijkste elementen van het delict:
- Amtsträger (ambtenaar) ==> bijvoorbeeld een politieagent, douanier, deurwaarder, of gevangenbewaarder
- Diensthandlung (ambtshandeling) ==> alleen handelingen die rechtmatig en in functie plaatsvinden vallen hieronder, zoals een aanhouding, fouillering of huiszoeking
- Widerstand leisten (verzet plegen) ==> Dit verzet moet gepaard gaan met „Gewalt“ (geweld) of „Drohung mit Gewalt“ (dreiging met geweld).
Wat is „Gewalt“ in de zin van § 113 StGB?
De Duitse rechtspraak hanteert een ruime definitie van „Gewalt“. Daaronder valt niet alleen fysiek geweld (slaan, duwen, spartelen), maar ook het met kracht verzetten tegen een aanhouding of het blokkeren van een ambtenaar door lichamelijke tegenstand (bijvoorbeeld zich laten hangen ("sich schwer machen") of actief verzetten tijdens fixatie).
Ook dreigen met geweld, zoals het heffen van een vuist of het uiten van bedreigingen („Als je me aanraakt, sla ik je neer!“), kan reeds strafbaar zijn onder deze bepaling.
De Duitse rechtspraak hanteert een ruime definitie van „Gewalt“. Daaronder valt niet alleen fysiek geweld (slaan, duwen, spartelen), maar ook het met kracht verzetten tegen een aanhouding of het blokkeren van een ambtenaar door lichamelijke tegenstand (bijvoorbeeld zich laten hangen ("sich schwer machen") of actief verzetten tijdens fixatie).
Ook dreigen met geweld, zoals het heffen van een vuist of het uiten van bedreigingen („Als je me aanraakt, sla ik je neer!“), kan reeds strafbaar zijn onder deze bepaling.
Rechtmatigheid van de ambtshandeling
Een belangrijk vereiste is dat de ambtshandeling rechtmatig moet zijn. Als een politieagent bijvoorbeeld zonder reden of wettelijke grondslag geweld gebruikt, kan er mogelijk sprake zijn van onrechtmatig overheidsoptreden, en ontbreekt dan het strafbare „Widerstand“.
Echter: de betrokkene mag zich daartegen niet op eigen houtje verzetten. Het Duitse strafrecht verwacht dat men in zo'n geval achteraf rechtsmiddelen gebruikt, niet dat men zich fysiek verzet. Zelfs bij twijfel over de rechtmatigheid is verzet dus in beginsel strafbaar.
Een belangrijk vereiste is dat de ambtshandeling rechtmatig moet zijn. Als een politieagent bijvoorbeeld zonder reden of wettelijke grondslag geweld gebruikt, kan er mogelijk sprake zijn van onrechtmatig overheidsoptreden, en ontbreekt dan het strafbare „Widerstand“.
Echter: de betrokkene mag zich daartegen niet op eigen houtje verzetten. Het Duitse strafrecht verwacht dat men in zo'n geval achteraf rechtsmiddelen gebruikt, niet dat men zich fysiek verzet. Zelfs bij twijfel over de rechtmatigheid is verzet dus in beginsel strafbaar.
Strafverzwarende omstandigheden (§ 113 Abs. 2 en 3 StGB)
De wet voorziet in hogere straffen bij verzwarende omstandigheden:
In die gevallen kan de gevangenisstraf oplopen tot vijf jaar. In uitzonderlijke gevallen kan zelfs poging tot zware mishandeling of poging tot doodslag worden ten laste gelegd.
De wet voorziet in hogere straffen bij verzwarende omstandigheden:
- Gebruik van wapens of andere gevaarlijke middelen
- Lichamelijk letsel van de ambtenaar
- Samenwerking met meerdere personen (groepsgeweld)
In die gevallen kan de gevangenisstraf oplopen tot vijf jaar. In uitzonderlijke gevallen kan zelfs poging tot zware mishandeling of poging tot doodslag worden ten laste gelegd.
Poging en voorbereiding
- Poging tot verzet is strafbaar; zo ook (onder omstandigheden) het dreigen met verzet of het treffen van voorbereidingen.
- Het bezit van een wapen tijdens de ambtshandeling, ook zonder daadwerkelijk gebruik, kan reeds kwalificeren als strafverzwarend.
Vergelijking met Nederland
In het Nederlandse strafrecht is een vergelijkbare bepaling te vinden in artikel 180 Sr (wederspannigheid).
De structuur is deels vergelijkbaar, maar:
In het Nederlandse strafrecht is een vergelijkbare bepaling te vinden in artikel 180 Sr (wederspannigheid).
De structuur is deels vergelijkbaar, maar:
- in Nederland wordt sneller gekeken naar de rechtmatigheid van het ambtelijk optreden;
- de Duitse praktijk kent strengere straffen en een lagere drempel voor vervolging;
- in Duitsland is ook het passief verzet met kracht strafbaar (zoals „sich schwer machen“ bij aanhouding).
Uitbreiding naar andere functionarissen (§§ 114 en 115 StGB):
- § 114 StGB: Tätlicher Angriff op ambtenaren (ook zonder verzet, bijvoorbeeld een spontane klap tijdens controle).
- § 115 StGB: uitbreiding naar brandweer, hulpdiensten, reddingspersoneel, etc.
Conclusie: snel juridisch handelen is essentieel
Als u in Duitsland wordt beschuldigd van „Widerstand gegen die Staatsgewalt“, is het cruciaal om geen verdere verklaringen af te leggen zonder rechtsbijstand. Zelfs relatief onschuldige weerstand tijdens een politiecontrole kan in Duitsland leiden tot een strafblad of zelfs gevangenisstraf.
Als u in Duitsland wordt beschuldigd van „Widerstand gegen die Staatsgewalt“, is het cruciaal om geen verdere verklaringen af te leggen zonder rechtsbijstand. Zelfs relatief onschuldige weerstand tijdens een politiecontrole kan in Duitsland leiden tot een strafblad of zelfs gevangenisstraf.
De kosten van de strafzaak
Houdt U er rekening mee dat een verdachte in Duitsland in beginsel de kosten van zijn verdediging zelf dient te dragen. En U dient erop bedacht te zijn, dat U geen beroep kunt doen op het Nederlandse systeem van gefinancierde rechtsbijstand (‘toevoeging’). Meer informatie vindt U hier.
Heeft U nog vragen? Laat het ons weten via het contact-formulier.
Schweigen ist Gold!
Bent U in Duitsland aangehouden, dan heeft U minimaal de navolgende rechten:
Meer informatie over het Duitse strafrecht vindt U in de brochure ‘Gearresteerd in Duitsland’ van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Bent U in Duitsland aangehouden, dan heeft U minimaal de navolgende rechten:
- U heeft een recht om te zwijgen. Maak hier dus goed gebruik van, en zeg niets met betrekking tot de zaak zelf, ook niet als U voorgehouden wordt dat het maar om een kleinigheidje gaat. Alles kan immers tegen U gebruikt worden; ook informele uitlatingen;
- maak wel Uw (juiste) identiteit bekend als hierom gevraagd wordt;
- maak gebruik van Uw recht op juridische bijstand; ook in Duitsland kennen ze een soort piketdienst;
- U heeft altijd het recht op vrije advocaatkeuze. Uw advocaat (= Verteidiger) moet U in principe zelf betalen, tenzij door de rechter een Pflichtverteidiger wordt aangewezen. Maar maak ook dan Uw voorkeur gelijk kenbaar, want het wisselen van Pflichtverteidiger kan moeilijk zijn, en iedere Verteidiger kan als Pflichtverteidiger worden aangewezen.
Meer informatie over het Duitse strafrecht vindt U in de brochure ‘Gearresteerd in Duitsland’ van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.