Beleidigung
- Belediging -
Een Pflichtverteidiger is geen gekozen raadsman (Wahlverteidiger), maar een Strafverteidiger, die door de rechter in een geval van "notwendige Verteidigung" in de zin van § 140 StPO aan de verdachte wordt toegewezen. De verdachte kan daarbij zijn voorkeur voor een bepaalde Verteidiger kenbaar maken.
De Pflichtverteidiger kan rechtstreeks bij de Duitse Staat declareren. Mocht de verdachte onverhoopt veroordeeld worden, dan zal deze de voorgeschoten kosten alsnog op de veroordeelde verdachte verhalen; behoudens wanneer het jeugdstrafrecht is toegepast. De Pflichtverteidiger mag trouwens ook bijkomende financiële afspraken met de verdachte maken.

Beleidigung (§§ 185 ff. StGB)

§ 185 StGB
Die Beleidigung wird mit Freiheitsstrafe bis zu einem Jahr oder mit Geldstrafe und, wenn die Beleidigung öffentlich, in einer Versammlung, durch Verbreiten eines Inhalts (§ 11 Absatz 3) oder mittels einer Tätlichkeit begangen wird, mit Freiheitsstrafe bis zu zwei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.
Beleidigung (§ 185 StGB) vormt de basisnorm voor strafrechtelijke bescherming van de persoonlijke eer (Ehre). In Duitsland geldt de Ehre als een zelfstandig, door het strafrecht beschermd rechtsgoed. Het gaat om zowel de innere Ehre (zelfbeeld, waardigheid) als de äußere Ehre (reputatie in de samenleving).
In de praktijk betreft het beledigingen door woorden, gebaren of symbolische handelingen. De norm is breed toepasbaar en wordt veelvuldig in het dagelijks strafrecht gebruikt, van straatruzies tot politieke uitlatingen, vooral in de context van verkeersruzies (scheldwoorden, gebaren) en sociale media.
Het betreft een zogenaamd Antragsdelikt en wordt dus enkel vervolgd op (Straf)Antrag (uitdrukkelijk verzoek tot vervolging). Poging (Versuch) tot belediging is niet strafbaar.

Tatbestand

a) Objektiver Tatbestand
  • Tatobjekt: een andere levend persoon. Rechtspersonen of organisaties zijn niet rechtstreeks beschermd onder § 185 StGB, maar soms kan de eer van hun vertegenwoordigers of leden indirect in het geding zijn.
  • Tathandlung: elke uiting die de persoonlijke waardigheid van een ander aantast. Voorbeelden:
    • verbale uitlatingen (“Idiot”, scheldwoorden),
    • schriftelijke uitingen (brieven, eMails, publicaties),
    • gebaren (Stinkefinger (middelvinger opsteken)),
    • symbolische handelingen (bijvoorbeeld beledigende afbeeldingen).

  • De uiting moet objectief gezien geschikt zijn om de eer van de betrokkene aan te tasten.

b) Subjektiver Tatbestand
  • Vereist is opzet (Vorsatz).
  • Voorwaardelijk opzet volstaat: de dader moet in ieder geval bewust de mogelijkheid aanvaarden dat de uiting als beledigend wordt ervaren.


Rechtswidrigkeit
  • De kernvraag is vaak of de uiting (belediging) mogelijk gerechtvaardigd is.
  • Belangrijke rechtvaardigingsgrond: "Wahrnehmung berechtigter Interessen" (bijvoorbeeld meningsuiting in politieke context, journalistieke berichtgeving).
  • Er moet een afweging worden gemaakt tussen het Recht auf Meinungsfreiheit (Art. 5 Grundgesetz (GG)) en het recht van het individu op bescherming van zijn eer.


Strafmaat
  • Basisstraf: gevangenisstraf tot 1 jaar of geldstraf.
  • Bij tätliche Beleidigung (bijvoorbeeld spugen, een klap zonder letsel) kan de straf oplopen tot 2 jaar.


Strafprocesrechtelijke bijzonderheden
  • Antragsdelikt (§ 194 StGB): vervolging vindt alleen plaats op Strafantrag (klacht) van de beledigde, tenzij er sprake is van een bijzonder openbaar belang.
  • Vaak is er ruimte voor buitengerechtelijke afdoening, zoals een schikking of geldstraf via Strafbefehl.


Varianten en verwante delicten
  • Üble Nachrede (§ 186 StGB): onware feitelijke beweringen die de eer schaden.
  • Verleumdung (§ 187 StGB): opzettelijk onware en smadelijke beweringen.
  • Verunglimpfung des Andenkens Verstorbener (§ 189 StGB): belediging van overledenen.


Vergelijking met het Nederlandse recht
  • In Nederland is belediging strafbaar in artikel 266 Sr.
  • Overeenkomsten:
    • Bescherming van de persoonlijke eer en goede naam.
    • Zowel woorden, geschriften als gebaren kunnen strafbaar zijn.
  • Verschillen:
    • Duitsland kent hogere strafmaxima (gevangenisstraat 1–2 jaar vs. Nederland 3 maanden).
    • Duitsland behandelt belediging vaak in relatie tot het grondrecht op meningsvrijheid, met uitgebreide jurisprudentie van het Bundesverfassungsgericht.
    • In Nederland ligt de nadruk meer op smaad en smaadschrift (art. 261–262 Sr), terwijl Duitsland deze onder de §§ 186–187 StGB onderscheidt.
De kosten van de strafzaak
Houdt U er rekening mee dat een verdachte in Duitsland in beginsel de kosten van zijn verdediging zelf dient te dragen. En U dient erop bedacht te zijn, dat U geen beroep kunt doen op het Nederlandse systeem van gefinancierde rechtsbijstand (‘toevoeging’). Meer informatie vindt U hier.
Heeft U nog vragen? Laat het ons weten via het contact-formulier.
Schweigen ist Gold!
Bent U in Duitsland aangehouden, dan heeft U minimaal de navolgende rechten:

  • U heeft een recht om te zwijgen. Maak hier dus goed gebruik van, en zeg niets met betrekking tot de zaak zelf, ook niet als U voorgehouden wordt dat het maar om een kleinigheidje gaat. Alles kan immers tegen U gebruikt worden; ook informele uitlatingen;
  • maak wel Uw (juiste) identiteit bekend als hierom gevraagd wordt;
  • maak gebruik van Uw recht op juridische bijstand; ook in Duitsland kennen ze een soort piketdienst;
  • U heeft altijd het recht op vrije advocaatkeuze. Uw advocaat (= Verteidiger) moet U in principe zelf betalen, tenzij door de rechter een Pflichtverteidiger wordt aangewezen. Maar maak ook dan Uw voorkeur gelijk kenbaar, want het wisselen van Pflichtverteidiger kan moeilijk zijn, en iedere Verteidiger kan als Pflichtverteidiger worden aangewezen.

Meer informatie over het Duitse strafrecht vindt U in de brochure ‘Gearresteerd in Duitsland’ van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.