Strafvollstreckung
Vorzeitige Haftentlassung
Een Pflichtverteidiger is geen gekozen raadsman (Wahlverteidiger), maar een Strafverteidiger, die door de rechter in een geval van "notwendige Verteidigung" in de zin van § 140 StPO aan de verdachte wordt toegewezen. De verdachte kan daarbij zijn voorkeur voor een bepaalde Verteidiger kenbaar maken.
De Pflichtverteidiger kan rechtstreeks bij de Duitse Staat declareren. Mocht de verdachte onverhoopt veroordeeld worden, dan zal deze de voorgeschoten kosten alsnog op de veroordeelde verdachte verhalen; behoudens wanneer het jeugdstrafrecht is toegepast. De Pflichtverteidiger mag trouwens ook bijkomende financiële afspraken met de verdachte maken.

Vervroegde/voorwaardelijke invrijheidstelling

De vervroegde invrijheidstelling is in het Duitse strafrecht geregeld in § 57 StGB: Aussetzung des Strafrestes bei zeitiger Freiheitsstrafe:
§ 57 StGB
(1) Das Gericht setzt die Vollstreckung des Restes einer zeitigen Freiheitsstrafe zur Bewährung aus, wenn 1. zwei Drittel der verhängten Strafe, mindestens jedoch zwei Monate, verbüßt sind, 2. dies unter Berücksichtigung des Sicherheitsinteresses der Allgemeinheit verantwortet werden kann, und 3. die verurteilte Person einwilligt. Bei der Entscheidung sind insbesondere die Persönlichkeit der verurteilten Person, ihr Vorleben, die Umstände ihrer Tat, das Gewicht des bei einem Rückfall bedrohten Rechtsguts, das Verhalten der verurteilten Person im Vollzug, ihre Lebensverhältnisse und die Wirkungen zu berücksichtigen, die von der Aussetzung für sie zu erwarten sind. (2) Schon nach Verbüßung der Hälfte einer zeitigen Freiheitsstrafe, mindestens jedoch von sechs Monaten, kann das Gericht die Vollstreckung des Restes zur Bewährung aussetzen, wenn 1. die verurteilte Person erstmals eine Freiheitsstrafe verbüßt und diese zwei Jahre nicht übersteigt oder 2. die Gesamtwürdigung von Tat, Persönlichkeit der verurteilten Person und ihrer Entwicklung während des Strafvollzugs ergibt, daß besondere Umstände vorliegen, und die übrigen Voraussetzungen des Absatzes 1 erfüllt sind.
Het Duitse Strafvollstreckungsrecht kent dus twee mogelijke momenten voor de vervroegde invrijheidstelling:
  • § 57 Abs. 1 StGB: zodra 2/3 van de opgelegde straf, doch tenminste 2 maanden, verstreken is ('Zweidrittelstrafe');
  • § 57 Abs. 2 StGB: zodra de helft van de opgelegde straf, doch tenminste 6 maanden, verstreken is ('Halbstrafe').

De Halbstrafe is de uitzondering op de hoofdregel, en is in beginsel alleen mogelijk voor hen die:
  • voor het eerst een gevangenisstraf moeten ondergaan, en
  • in geval van een opgelegde gevangenisstraf tot maximaal 2 jaar

Zweidrittelstrafe (§ 57 Abs. 1 StGB)

Voorwaarden:
  • 2/3 van de opgelegde straf moet versteken zijn, zulks met een minimum van 2 maanden
  • er is een positieve prognose, dat de veroordeelde in de toekomst niet zal recidiveren
  • de veroordeelde zelf moet met vervroegde invrijheidstelling akkoord gaan

Daarbij is de 'positieve prognose' in feite de enig relevante voorwaarde, maar daarmee ook gelijk de voorwaarde waarop de meeste Anträge (verzoeken/aanvragen) afgewezen worden. Dit speelt met name bij hen, die in Duitsland, maar ook elders in de EU al eerder voor eenzelfde feit (tot een gevangenisstraf) veroordeeld zijn. Veelal constateert de rechter dan, dat de veroordeelde blijkbaar niet van plan is zich te beteren. De Antrag of de ambtshalve toetsing wordt dan afgewezen, en veelal wordt ook een Sperrfrist tot maximaal 6 maanden opgelegd. Deze Sperrfrist belet dat de veroordeelde weer gelijk een nieuwe Antrag indient. Daarbij zij erop geattendeerd, dat het verzoek wel voor afloop van de Sperrfrist kan worden ingediend, maar dat niet vóór afloop van de Sperrfrist positief kan worden beslist. Te vroeg indienen, dan dus negatieve gevolgen hebben.

Maar, zodra aan de drie voormelde voorwaarden is voldaan, moet de Strafvollstreckungskammer van het bevoegde Landgericht ambsthalve de resterende straf 'zur Bewährung aussetzen': de veroordeelde wordt vervroegd in vrijheid gesteld en de restant-straf wordt omgezet in een voorwaardelijke. De oorspronkelijk vastgestelde schuld van de veroordeelde is niet meer relevant. Er zullen Bewährungsauflagen (voorwaarden) worden opgelegd.
Zou de veroordeelde de Bewährungsauflagen schenden, dreigt de intrekking (Widerruf) van de Bewährung, en zal hij alsnog de reststraf moeten uitzitten. In het andere geval wordt hij na ommekomst van de opgelegde Bewährungsfrist geacht zijn straf volledig te hebben ondergaan.

Echter, in de praktijk blijkt dat in minder dan 20% van alle gevallen de vervroegde invrijheidstelling ook daadwerkelijk na 2/3 wordt toegekend. Meestal duurt het nog tot geruime tijd nadien.

Halbstrafe (§ 57 Abs. 2 StGB)

Voorwaarden:
  • alleen voor Erstverbüßer (dus voor hen, die voor het eerst in de gevangenis zitten; dus niet per definitie de 'first-offender')

De Strafvollstreckungskammer is bij de beoordeling van de voorwaarden voor toepassing van § 57 Abs. 2 StGB (Halbstrafe) niet ambtshalve gehouden de vervoegde invrijheidstelling ook daadwerkelijk toe te kennen; de Kammer kan dat doen. De Strafvollstreckungskammer heeft een beoordelingsspeelruimte (Ermessen), en maakt daar ook gebruik van.

In de praktijk blijkt dat in minder dan 2% van alle gevallen de vervroegde invrijheidstelling ook daadwerkelijk na de helft van de straf wordt toegekend. Meestal zit ook de Erstverbüßer tot zeker Zweidrittelstrafe.
Let op:
Op het moment dat een in het buitenland veroordeelde Nederlander c.q. Nederlands ingezetene wordt overgeleverd aan Nederland, teneinde in Nederland zijn buitenlandse gevangenisstraf te ondergaan, gelden uitsluitend de Nederlandse regels voor de voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.).

Dit kan er onder omstandigheden toe leiden, dat de betrokkene uiteindelijk de facto zwaarder gestraft is, dan wanneer hij zijn straf in de beslissingsstaat zou hebben ondergaan, en dus in het buitenland voor de betreffende, voor hem gunstigere, v.i.-regeling in aanmerking zou zijn gekomen.
In Duitsland zouden de regelingen Halbstrafe en Zweidrittelstrafe om de hoek komen kijken.

In zo'n geval van "strafverzwaring" kan de veroordeelde aan de Minister van Justitie en Veiligheid verzoeken zijn v.i.-beslissing te herzien (art. 6:2:10 lid 4 onder a Sv.).
Desnodig kan de veroordeelde zich bij een onwelgevallige beslissing van de Minister wenden tot de civiele rechter (Voorzieningenrechter) als "rest-rechter" (onrechtmatige overheidsdaad) of op dezelfde gronden gratie verzoeken.

Begin 2025 heeft de Hoge Raad over deze problematiek een tweetal arresten gewezen:
Stuur ons een bericht en wij nemen op korte termijn contact met U op.