Waar het Zivilrecht bepaalt wat U van een ander kunt vorderen, bepaalt het Zivilprozessrecht hoe u die vordering bij de rechter afdwingt. Het is geregeld in de Zivilprozessordnung (ZPO) en, voor de rechterlijke organisatie, in het Gerichtsverfassungsgesetz (GVG).
Voor Nederlandse cliënten is dit terrein vaak het meest verwarrend: de Duitse procedure verschilt op wezenlijke punten van de Nederlandse en kent eigen termijnen, kostenregels en vormvoorschriften, waarvan de overtreding onherstelbaar kan zijn.

Grondbeginselen
De Duitse civiele procedure berust op enkele dragende beginselen.
De Dispositionsmaxime houdt in dat partijen - niet de rechter - bepalen óf en waarover wordt geprocedeerd.
De Beibringungs- of Verhandlungsgrundsatz betekent dat partijen zelf de feiten en bewijzen moeten aandragen; de rechter onderzoekt niet ambtshalve (anders dan in het Strafrecht).
Verder geldt het beginsel van de mondelinge behandeling (Mündlichkeitsgrundsatz), al verloopt veel schriftelijk ter voorbereiding.

De rechterlijke organisatie (Gerichtsaufbau)
De gewone civiele rechtspraak kent vier niveaus:

• het Amtsgericht (AG) - de "Kantonrechter"-achtige instantie voor kleinere en bepaalde bijzondere zaken;
• het Landgericht (LG) - voor grotere zaken en als beroepsinstantie tegen vonnissen van het Amtsgericht;
• het Oberlandesgericht (OLG) - beroepsinstantie tegen vonnissen van het Landgericht;
• de Bundesgerichtshof (BGH) in Karlsruhe - de hoogste instantie (Revision).

Welke rechter is bevoegd? (Zuständigkeit)
De sachliche Zuständigkeit (absolute bevoegdheid, naar de aard/het belang van de zaak) is per 1 januari 2026 ingrijpend gewijzigd. Op grond van § 23 GVG ligt de grens sinds de jaarwisseling bij € 10.000 in plaats van voorheen € 5.000; tot en met dat bedrag is het Amtsgericht bevoegd, daarboven het Landgericht.
Daarnaast zijn enkele rechtsgebieden voortaan Streitwert-onafhankelijk toegewezen: burenrechtelijke geschillen aan het Amtsgericht, en geschillen uit geneeskundige behandeling, pers- en publicatiezaken alsmede aanbestedingszaken aan het Landgericht. Deze wijzigingen gelden voor alle procedures die op of na 1 januari 2026 aanhangig worden (overgangsregeling § 44 EGGVG).

De örtliche Zuständigkeit (relatieve bevoegdheid) ligt in beginsel bij de rechter van de woonplaats van de gedaagde (allgemeiner Gerichtsstand, §§ 12, 13 ZPO).

Voor Nederlandse cliënten is bovendien de internationale Zuständigkeit beslissend: of een Duitse dan wel Nederlandse rechter bevoegd is, volgt doorgaans uit de Europese Brüssel Ia-Verordening (Verordening (EU) nr. 1215/2012). Dit is vaak het eerste, en soms doorslaggevende, vraagstuk.

Verplichte procesvertegenwoordiging? (Anwaltszwang)
Voor het Landgericht en het Oberlandesgericht geldt verplichte procesvertegenwoordiging door een advocaat (Anwaltszwang, § 78 ZPO). Voor het Amtsgericht geldt dat in beginsel niet. Doordat de bevoegdheidsgrens nu bij € 10.000 ligt, geldt tot € 10.000 geen Anwaltszwang.

Het verloop van de procedure
De procedure begint bij het "normale" Klageverfahren met de Klageerhebung (indiening en betekening van de Klageschrift), gevolgd door schriftelijke conclusie-wisseling, de mündliche Verhandlung, zo nodig bewijslevering (Beweisaufnahme) en het Urteil.

Rechtsmiddelen (Rechtsmittel)
Tegen een vonnis staat in beginsel Berufung (hoger beroep) open, en tegen het beroepsvonnis onder voorwaarden Revision bij de Bundesgerichtshof; tegen beslissingen van procedurele aard de (sofortige) Beschwerde. Ook hier is de reform van belang: de waardegrens voor rechtsmiddelen is verhoogd van € 600 naar € 1.000, en de Nichtzulassungsbeschwerde bij de BGH staat pas open vanaf € 25.000.

Tenuitvoerlegging (Zwangsvollstreckung) en kosten
Een onherroepelijk vonnis wordt geëxecuteerd via de Zwangsvollstreckung , onder meer door de Gerichtsvollzieher. Houd rekening met het kostenrisico: de in het ongelijk gestelde partij draagt in beginsel de proceskosten van beide partijen, inclusief de wettelijke advocaatkosten (§ 91 ZPO). De gerechtskosten volgen uit het Gerichtskostengesetz (GKG), de advocaatkosten uit het Rechtsanwaltsvergütungsgesetz (RVG); beide zijn afhankelijk van de Streitwert.