Strafprozessrecht
Der Strafprozess

Verloop van een Duitse strafzaak

Soms komen Nederlandse ingezetenen als Beschuldigter (verdachte) of als Zeuge (getuige) in aanraking met het Duitse strafrecht. Ook dan is het goed te weten dat Rob Küffen U als Strafverteidiger met raad en daad terzijde kan staan. De opdracht kan verstrekt worden door de verdachte zelf of door een derde, meestal een familielid.
Hieronder zal kort op het Duitse Strafprozessrecht ingegaan worden.

Strafzaken worden in beginsel behandeld door het Amtsgericht, en wel door een Strafrichter of door een Schöffengericht. De Strafrichter spreekt alleen recht; het Schöffengericht daarentegen bestaat uit een beroepsrechter en twee leken (Schöffen). Bij zwaardere zaken gaat de zaak naar het Landgericht (große Strafkammer).
Schweigen ist Gold!

Bent U in Duitsland aangehouden, dan heeft U minimaal de navolgende rechten:

  • U heeft een recht om te zwijgen. Maak hier dus goed gebruik van, en zeg niets met betrekking tot de zaak zelf, ook niet als U voorgehouden wordt dat het maar om een kleinigheidje gaat. Alles kan immers tegen U gebruikt worden; ook informele uitlatingen;
  • maak wel Uw (juiste) identiteit bekend als hierom gevraagd wordt;
  • maak gebruik van Uw recht op juridische bijstand; ook in Duitsland kennen ze een soort piketdienst;
  • U heeft altijd het recht op vrije advocaatkeuze. Uw advocaat (= Verteidiger) moet U in principe zelf betalen, tenzij door de rechter een Pflichtverteidiger wordt aangewezen. Maar maak ook dan Uw voorkeur gelijk kenbaar, want het wisselen van Pflichtverteidiger kan moeilijk zijn, en iedere Verteidiger kan als Pflichtverteidiger worden aangewezen.

Meer informatie over het Duitse strafrecht vindt U in de brochure ‘Gearresteerd in Duitslandvan het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
I. Ermittlungsverfahren
Iedere strafzaak begint met een opsporingsonderzoek (Ermittlungsverfahren of Vorverfahren genoemd), dat geleid wordt door de Staatsanwaltschaft (Openbaar Ministerie). Normaliter begint het Ermittlungsverfahren via een Strafanzeige (aangifte) of Strafantrag. (vervolgingsverzoek). In beginsel bestaat een plicht tot opsporing c.q. vervolging, waarbij de Staatsanwaltschaft tot strenge objectiviteit verplicht is. Komt de Staatsanwaltschaft tot de overtuiging dat het zeer onwaarschijnlijk is dat de verdachte een strafbaar feit gepleegd heeft, dan wordt de zaak geseponeerd (eingestellt). In het andere geval komt het tot een öffentliche Klage. Door de öffentliche Klage wordt de zaak aan de rechter overgedragen.
Reeds in het Ermittlungsverfahren doet U er goed aan zich te voorzien van juridische bijstand. De Strafverteidiger heeft namelijk vanaf het begin recht op inzage in de stukken, en hierdoor kan hij in een vroeg stadium tussenkomen en invloed uitoefenen op het opsporingsonderzoek. Zo kan hij bijvoorbeeld ook zelf al aansturen op het veiligstellen van bewijzen, en hij kan zelf een onderzoek instellen.
II. Zwischenverfahren
Het Zwischenverfahren start met de ontvangst van de Anklageschrift/Anklagesatz (met alle stukken) door de bevoegde strafrechter. De rechter beoordeelt dus zelf aan de hand van de Anklageschrift en de stukken of het gerechtvaardigd is dat de zaak überhaupt op een Hauptverhandlung komt. De verdachte kan in dit stadium zijn zienswijze kenbaar maken en zich verdedigen. Aansluitend volgt in de meeste gevallen de Eröffnungsbeschluss, en gaat de zaak naar de Hauptverhandlung, althans indien de rechter het in dit stadium waarschijnlijk acht dat de verdachte een strafbaar feit begaan heeft. In het andere geval wordt de Eröffnung afgewezen.
In het Zwischenverfahren dus nog vóór de mondelinge behandeling van de Hauptverhandlung, is dus ook een belangrijke taak voor de Strafverteidiger weggelegd. Zoals gezegd bestaat namelijk de mogelijkheid om bezwaar tegen de opening van de Hauptverhandlung te maken.
Ook is het mogelijk om de zaak met de Staatsanwaltschaft te bespreken, en een deal te sluiten; een deal, waarin trouwens ook de rechter betrokken wordt.

III. Hauptverhandlung
Tijdens de mondelinge behandeling moet duidelijk worden of de verdachte het aan hem ten laste gelegde feit heeft begaan en deswege strafbaar is. Het verloop van de behandeling is wettelijk geregeld.
Na het uitroepen van de zaak wordt eerst vastgesteld wie aanwezig is, en wordt de Anklagesatz (= telastelegging uit de Anklageschrift ) voorgelezen. Aansluitend kan de verdachte (middels de Verteidigererklärung) zijn standpunt/doel kenbaar maken, waarna de rechter tot de Beweisaufnahme overgaat. Uiteindelijk volgen de Schlussanträge (Plädoyers) van Staatsanwaltschaft en Verteidigung. De verdachte heeft het laatste woord. De rechter trekt zich vervolgens terug om te beraadslagen. Nadien volgt ‘Im Namen des Volkes’ het mondelinge vonnis.
Dat de taak van de Verteidiger tijdens de mondelinge Hauptverhandlung een belangrijke is moge duidelijk zijn. Tijdens de Hauptverhandlung worden de getuigen gehoord, evenals de deskundigen. De verdachte en zijn Verteidiger kunnen ook zelf vragen aan de getuigen en deskundigen stellen.
Contact met politie en justitie
Als U als verdachte wordt aangemerkt, dan bent U in beginsel niet verplicht om tegenover de Polizei een verklaring af te leggen. U bent ook niet verplicht om naar het politie te gaan als U wordt opgeroepen. Meestal hoeft U ook niet bevreesd te zijn dat U wordt aangehouden als U niet verschijnt. Zou de verdenking namelijk groot zijn, dan zou U in de meeste gevallen al eerder zijn opgepakt.
U bent wel verplicht om te verschijnen als U wordt opgeroepen door de Ermittlungsrichter. De Ermittlungsrichter is een rechter van het Amtsgericht dat relatief bevoegd is (ook als de absolute bevoegdheid toekomt aan het Landgericht). Hij heeft een controlerende taak ten aanzien van de opsporingshandelingen van andere organen.
De kosten
Houdt U er echter wel rekening mee dat een verdachte in Duitsland in beginsel de kosten van zijn verdediging zelf dient te dragen. En U dient erop bedacht te zijn dat U geen beroep kunt doen op het Nederlandse systeem van gefinancierde rechtsbijstand (‘toevoeging’). Meer informatie vindt U hier.

Belangrijke vraagstukken

Heeft U nog vragen? Laat het ons weten via het contact-formulier.